Trochę historii 1PSP

Tradycje 1 P.S.P. sięgają 1818 r., kiedy w Nowym Sączu zaczął stacjonować batalion
20 galicyjskiego pułku piechoty cesarsko-królewskiej armii, którego rejony werbunkowe
znajdowały się na Sądecczyźnie i Podhalu. W czasie I w.ś. pułk ten należał do najdzielniejszych
oddziałów austro-węgierskich, walcząc na froncie serbskim, rosyjskim i włoskim.
W ramach pułku powstała organizacja niepodległościowa „Wolność”, złożona z polskich
oficerów, stawiająca sobie za cele dokonanie przewrotu wojskowego w dogodnym czasie. Stało
się to w Tarnowie i w Nowym Sączu 31 października 1918 r.. Batalion zapasowy z Tarnowa,
20 pułk z frontu włoskiego, rekonwalescenci przebywający w Nowym Sączu oraz oficerowie
i żołnierze z 32 pułku piechoty Obrony Krajowej „Neu Sandez”, to oddziały, z których 1 grudniu
1918 r. powstał w sądeckim garnizonie 1 Pułk Strzelców Podhalańskich. Jego pierwszym
dowódca był kpt. Juliusz Siwak.
W latach 1918-1920 pułk zapisał piękną kartę bojową w walkach na Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim (przeciwko Czechom), w Małopolsce Wschodniej (przeciwko Ukraińcom) i w wojnie z bolszewikami. Dowodził nim wówczas płk Kazimierz Horoszkiewicz. Na pamiątkę tych
wydarzeń na sztandarze pułku widniały nazwy miast: Kijów, Brześć, Grodno, Białystok.
W 20-leciu międzywojennym Pułk był bardzo zżyty z mieszkańcami Nowego Sącza. Uroczystości pułkowe były świętem całego miasta.
W sierpniu 1939 r. Pułk wszedł w skład odcinka „Nowy Sącz” Armii „Karpaty”, z którego utworzono 2 Brygadę Górską. Początkowo osłaniał nadgraniczne rejonyw dolinach Popradu, Białej i Ropy. 5 września 2. Batalion walczył w obronie Nowego Sącza, a następnego dnia w rejonie Bobowej.
Został tam odcięty od reszty Brygady i stoczył bitwę pod Szymbarkiem, po czym schronił się w górskich lasach, gdzie przetrwał do końca września. Pozostałe bataliony 8 września skoncentrowały się w rejonie Jedlicza, skąd rozpoczęły odwrót w kierunku Lwowa. 10 września broniły linii Sanu w rejonie Ulicza, 12 września pododdziały Pułku walczyły w rejonie Birczy, ponosząc duże straty. 18 września resztki Pułku stoczyły ostatni bój pod Rzęsną Ruską, jako straż tylna 24 Dywizji Piechoty.
Mjr Juliusz Tomasz Siwak od 21 XI 1918 do 24 I 1919
(ur. 22.05.1883 r. we Lwowie, zmarł prawdopodobnie w Krakowie, w latach sześćdziesiątych XX wieku – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego.
Był synem Józefa i Katarzyny z Maksymowskich. 18 sierpnia 1904 r., jako ochotnik, wstąpił do Cesarskiej i Królewskiej Armii. Służył w 20 Galicyjskim Pułku Piechoty, w którym zajmował kolejno stanowiska: dowódcy plutonu, adiutanta batalionu, dowódcy kompanii, dowódcy batalionu i kierownika grupy wyszkolenia. W 1918 r. został członkiem polskiej, patriotycznej organizacji "Wolność", działającej w jego macierzystym pułku.
W listopadzie 1918 r., po powrocie z frontu włoskiego, wstąpił do Wojska Polskiego w randze kapitana czasowo dowodził 1 Pułkiem Strzelców Podhalańskich
25 lipca 1920 r., po powrocie z wyprawy na Kijów objął dowództwo 3/V Batalionu Wartowniczego w Cieszynie. Później dowodził batalionem w 55 Poznańskim Pułku Piechoty oraz zajmował stanowisko zastępcy dowódcy 61 Pułku Piechoty Wielkopolskiej i dowódcy pułku.
Karierę wojskową przerwała, prawdopodobnie w 1924 roku, poważna choroba. W 1928 r. przeniesiony został z Powiatowej Komendy Uzupełnień Włocławek na stanowisko komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień Grodno. Przed 1932 r. przeniesiony został w stan spoczynku. W 1934 r. pozostawał na ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto i był wówczas przewidziany do użycia w czasie wojny.

Gen. Kazimierz Andrzej Horoszkiewicz od 25 I 1919 do 15 IX 1921 (ur. 3 marca 1867 w Bajmakach, w pow. złoczowskim, zm. 12 grudnia 1942 w Tobolsku) – podpułkownik piechoty Cesarskiej i Królewskiej Armii, tytularny generał dywizji Wojska Polskiego. Był synem Mikołaja, dzierżawcy majątku i właściciela folwarku, i Kamili z Babireckich. W 1888 ukończył naukę w gimnazjum w Brzeżanach i rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W latach 1889-1890 odbył jednoroczną służbę wojskową i uzyskał stopień podporucznika rezerwy. W 1895 powołany został do zawodowej służby wojskowej. Służbę pełnił w garnizonie Lwów i Rzeszów. Na początku I wojny światowej w stopniu kapitana dowodził kompanią, a pod koniec dowodził pułkiem. W Wojsku Polskim od 25 stycznia 1919 do 13 października 1921 był dowódcą 1 Pułku Strzelców Podhalańskich. W latach 1918-1920 pułk zapisał piękną kartę bojową w walkach na Spiszu i Orawie, Śląsku Cieszyńskim (przeciwko Czechom), w Małopolsce Wschodniej (przeciwko Ukraińcom) i w wojnie z bolszewikami (wyprawa kijowska, kontruderzenie znad Wieprza, bitwa niemeńska). Dowodził nim wówczas płk Kazimierz Horoszkiewicz. Na pamiątkę tych wydarzeń na sztandarze pułku widniały nazwy miast: Kijów, Brześć, Grodno, Białystok. Od października 1921 r. był dowódcą piechoty dywizyjnej w 2 Dywizji Górskiej, a następnie w 1 Dywizji Górskiej. 9 kwietnia 1922 mianowany został dowódcą 23 Dywizji Piechoty w Katowicach. 31 marca 1926 Prezydent RP nadał mu stopień generała dywizji, wyłącznie z prawem do tytułu, z dniem 31 maja 1926, czyli z dniem przeniesienia w stan spoczynku. Po zakończeniu służby wojskowej zamieszkał w Katowicach. Po kampanii wrześniowej został wywieziony do ZSRR, gdzie zmarł 12 grudnia 1942 r. w Tobolsku.

Płk Jerzy Kazimierz Dobrodziki od 15 IX 1921- do 15 IX 1926
(ur. 14 grudnia 1884 Wadowice, zm. 15 listopada 1934 Warszawa) – oficer austriackiej piechoty, generał brygady Wojska Polskiego. Od 1905 oficer zawodowy austriackiej piechoty. Był aktywnym członkiem Związku Walki Czynnej w 1908 nawiązał kontakt ze Związkiem Strzeleckim - instruktor szkolenia bojowego W I wojnie światowej walczył na froncie rosyjskim, dowódca kompanii i batalionu. W 1915 r. czynił starania o przeniesienie do I Bryg. Legionów, gdzie służył jako brat Adam. Dopiero w grudniu 1916 r. otrzymał przydział do 6 pp Leg, w Zambrowie i Ostrowi Maz. jako in¬struktor. Po kryzysie przysięgowym powrócił w szeregi austriackiego puł¬ku, z którym trafił na front włoski. W walczących oddziałach nad rzeką Piawą było wielu Polaków-legionistów, wśród których Dobrodzicki utwo¬rzył komórkę POW. Jako politycznie podejrzany został wycofany z frontu do Bochni, gdzie doczekał rozbrojenia Austriaków, sam czynnie w nim uczestnicząc. Generał Roją, organizator WP na terenie Galicji, mianował go majorem i polecił zorganizować w Bochni i okolicy późniejszy 2 Pułk Strzelców Podhalańskich, którego dowódcą został Dobrodzicki. Na front wojny polsko-ukraińskiej wyruszył jako dowódca baonu 2 Pułk Strzelców Podhalańskich. Zweryfikowany jako pułkownik ze starszeństwem z 1 czerwca 1919. W wojnie polsko-bolszewickiej dowódca 5 pułku piechoty i 1 Brygady Piechoty Legionów. W l. 1921 - 1926 dowódca 1 pułku strzelców pieszych, potem dowódca piechoty dywizyjnej 18 Dywizji Piechoty i zastępca dowódcy Okręgu Korpusu III Grodno. Generał brygady z 1 stycznia 1929. Grudzień 1929 - listopad 1934 dowódca Okręgu Korpusu II Lublin. Pochowany na Cmentarzu powązkowskim.

Franciszek Seweryn Wład od 15.X.1926 – do 17.III.1927
(ur. 17 października 1888 w Hołoskowie, w pow. tłumackim, zm. 18 września 1939 w gajówce Jarnuszew k. Wyszogrodu) – polski dowódca wojskowy, kapitan piechoty Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał brygady Wojska Polskiego.
W 1907 ukończył Korpus Kadetów w Koszycach i rozpoczął służbę w armii austriackiej. Podczas I wojny światowej jako dowódca kompanii, brał m.in. udział w walkach z armią rosyjską w Galicji, gdzie w 1914 roku dostał się do niewoli. Wywieziony na Syberię, zbiegł z niewoli i przez Chiny, Japonię i USA dostał się do Anglii. W 1916 roku, w wyniku wymiany jeńców wojennych wrócił do armii austriackiej i walczył na froncie włoskim. Od 1918 w Wojsku Polskim, w czasie wojny polsko-bolszewickiej na stanowiskach sztabowych. W latach 1919-1921 studiował we francuskiej Wyższej Szkole Wojennej w Paryżu (franc. École Supérieure de Guerre). Po ukończeniu szkoły otrzymał tytuł naukowy oficera Sztabu Generalnego i przydział do Sztabu Generalnego WP.
15 października 1926 objął dowództwo 1 Pułku Strzelców Podhalańskich w Nowym Sączu. 18 marca 1927 mianowany został dowódcą piechoty dywizyjnej 25 Dywizji Piechoty w Kaliszu, a 28 października 1930 dowódcą 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty w Poznaniu. 21 grudnia 1932 Prezydent RP Ignacy Mościcki awansował go z dniem 1 stycznia 1933 na generała brygady.
W wojnie obronnej 1939 dowodził 14 DP w składzie Armii "Poznań". Po bitwie nad Bzurą, w nocy z 15 na 16 września rozformował dywizję i wydał rozkaz o przebijaniu się oddziałów do Warszawy wraz ze zgrupowaniem gen. Tadeusza Kutrzeby.
Wład wraz ze swym sztabem i resztkami 58 Pułku Piechoty postanowił przebijać się przez Bzurę. 17 września jego oddział został zaatakowany ciężkim ogniem artylerii niemieckiej w lasach niedaleko Iłowa nad Bzurą. Generał został ciężko ranny w głowę i zmarł z ran. Przed śmiercią zdążył podyktować list do żony[1]: Myślę o Tobie, Polsce się poświęcam. Chowaj naszego syna, na dzielnego Polaka. Spowiadałem się. Frank.


Witold Wartha od 1927 do 1930.
Ur (1889-1967) oficer sztabu generalnego armii austriackiej. Funkcję dowódcy 1 psp objął w maju 1927 roku. Cieszył się opinią wybitnie zdolnego organizatora i szkoleniowca. W pułku był bardzo lubiany dzięki uczynności i koleżeńskości. W styczniu 1930 roku został szefem departamentu Dowodzenia Ogólnego MSWojsk. w Warszawie. W czasie kampanii wrześniowej mianowano go zastępcą dowódcy grupy „Stryj”, dowodzonego przez gen. S. Dembińskiego. Wraz z jej oddziałami przedostał się na Węgry. Następnie walczył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Po wojnie pozostał na emigracji. Zmarł w Londynie.

Płk dypl. Kazimierz Janicki od 1930 do 1932
– oficer legionowy. Funkcję dowódcy pułku pełnił
od 30 stycznia 1930 r. do 28 sierpnia 1932 r. Dał się poznać jako dobry organizator, człowiek
o wysokiej kulturze osobistej. Przeniesiony na stanowisko Szefa Departamentu Piechoty MSWojsk.
Od 1938 r. był komendantem Obozu Warownego w Wilnie. W 1939 r. został zastępcą dowódcy
7 DP w Częstochowie, na czele której walczył we wrześniowej wojnie obronnej, zastępując
gen. bryg. Janusza Gąsiorowskiego (właściwego dowódcę dywizji), ciężko wówczas chorego.
Wojnę spędził w obozie jenieckim. Po powrocie do kraju mieszkał i pracował na Śląsku.
Zmarł w Częstochowie.

Zygmunt Krudowski od 1932 do 1934r.
(ur. 5 kwietnia 1894, zm. ?)– piechoty Wojska Polskiego. W czasie I wojny światowej pełnił służbę w Legionach Polskich. Był oficerem III batalionu 2Pułku Piechoty Legionów (dowódca- mjr Kazimierz Fabrycy), a następnie oficerem 4 Pułku Piechoty Legionów.
W 1924 dowodził III batalionem 59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej w Inowrocławiu.
Na przełomie lat 20 i 30 XX wieku pełnił służbę w 1 Pułku Strzelców Podhalańskich w Nowym Sączu. Początkowo jako zastępca dowódcy pułku, a od 1932 jako dowódca.
W następnym roku ukończył kurs kwalifikacyjny dla dowódców pułków. W marcu 1934 "zwolniony został z zajmowanego stanowiska z pozostawieniem bez przynależności służbowej i równoczesnym oddaniem do dyspozycji właściwego dowódcy Okręgu Korpusu" (OK Nr V). Z dniem 31 lipca 1934, w wieku 40 lat, przeniesiony został w stan spoczynku. Uważany powszechnie za najsłabszego spośród dowódców 1 psp.

Płk dypl. Kazimierz Alexandrowicz – od 1934 do 1938r.
oficer armii rosyjskiej. Funkcję dowódcy 1 psp sprawował od 10 lutego 1934 r. Uchodził za jednego z najlepszych dowódców. Inicjator zawartego w październiku 1937 r. pobratymstwa pułku z okrętem wojennym RP – ORP „WICHER”, założyciel Muzeum Pułkowego. Był dowódcą 1 psp do 13 lutego 1938 roku. Po odejściu z pułku pełnił funkcję szefa sztabu Dowództwa Okręgu Korpusu Nr 1 w Warszawie. Po wojnie przebywał na emigracji w Londynie gdzie zmarł.

Płk Dyplomowany Alfred Krajewski od 13.II.1939 do 10.IX.1939r.
- oficer legionowy, wybitny sztabowiec. Dowodzenie pułkiem, które objął 13 lutego 1938 roku, traktował jako konieczny etap przejściowy do dalszej kariery wojskowej. Stał na czele 1 psp do września. Przekazując dowodzenie nad resztkami rozbitego pułku majorowi Serafiniukowi, sam został dowódcą piechoty dywizyjnej 24 DP. Przeszedł z wojskiem do Rumunii; stamtąd w grudniu 1939 roku przedostał się do Budapesztu, gdzie pełnił funkcję szefa Bazy Łącznościowo- Wywiadowczej Nr 1 kryptonim „Romek”. W kolejnych latach wojny był komendantem placówek łącznościowych w Grecji I Turcji. Od 1943 roku pracował w sztabie Naczelnego Wodza PSZ na Zachodzie. Po wojnie pozostał na emigracji w Anglii. Gdzie zmarł.

Mjr Marian Michał Serafiniuk od 10.IX.1939r.
(ur. 8 września 1896 w Limanowej, zm. ?) – major piechoty Wojska Polskiego. Był synem Filipa. Po ukończeniu szkoły podstawowej w Nowym Sączu kontynuował naukę w ośmioklasowym Gimnazjum Humanistycznym. 15 kwietnia 1915 r. powołany został do służby w Cesarskiej i Królewskiej Armii, przydzielony do 20 Pułku Piechoty i skierowany na front rosyjski. Brał udział między innymi w bitwach o Buchacz (12 października 1915) i Monastarzyska (sierpień 1916). Przeniesiony w styczniu 1916 r. do Szkoły Oficerów Rezerwy Piechoty w Opawie, skąd pięć miesięcy później odszedł na front rumuński. Tam walczył 29 listopada 1916 r. w stopniu kaprala pod Dornorata. Wysłany następnie na front włoski, gdzie awansował w październiku 1917 r. do stopnia podporucznika rezerwy. Skierowany do Szkoły Strzelania w Milosicach k. Pragi, skąd w październiku 1917 r. powrócił na front włoski obejmując stanowisko dowódcy plutonu KM. W czasie walk pod Mont Tanlkone, otrzymał 18 czerwca 1918 r. postrzał mięśnia nogi. W październiku 1918 roku zapisał się na Wydział Prawa UJ w Krakowie, którego jednak nie ukończył. Miesiąc później ochotniczo wstąpił do 1 Pułku Strzelców Podhalańskich i objął dowództwo kompanii karabinów maszynowych. Wraz ze swoją kompanią brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej, a następnie w wyprawie na Kijów. Po jej zakończeniu i powrocie do Nowego Sącza zawarł związek małżeński, z którego miał dwóch synów.
Począwszy od 1922 r. został oficerem zawodowym. W późniejszym okresie był słuchaczem: Centralnej Szkoły Strzelania w Toruniu (1925), Szkoły Młodszych Oficerów Artylerii w Toruniu (1928) i Kursu Unifikacyjnego w Rembertowie (1930). Począwszy od 15 marca 1931 r. został wykładowcą taktyki i geografii wojskowej w Szkole Strzelania Artylerii, funkcjonującej w ramach Centrum Wyszkolenia Artylerii w Toruniu. Przeniesiony 10 września 1933 roku do 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie na stanowisko dowódcy kompanii [1]. Cztery miesiące później (10 maja) przeniesiony został na stanowisko zastępcy dowódcy Batalionu KOP "Stołpce". W maju 1938 r. powrócił do 1 pspodh. i objął stanowisko dowódcy III batalionu. W takim też charakterze wyruszył we wrześniu 1939 r. na front.
10 września 1939 r., w czasie kampanii wrześniowej, po odejściu płk dypl. Alfreda Krajewskiego na wyższe stanowisko, objął dowództwo 1 Pułku Strzelców Podhalańskich. 19 września w Rzęznej Ruskiej k. Lwowa dostał się do niewoli niemieckiej. Osadzony w Oflagu II B Arnswalde, gdzie uczył języka niemieckiego. Przeniesiony w maju 1942 r. do Oflagu II D Gross-Born, a cztery miesiące później do Oflagu VI B Dossel. W obu tych obozach uczył języka angielskiego. Tam też zastał go koniec wojny.
18 czerwca 1946 r. powrócił do Nowego Sącza. Tu też trzy miesiące później rozpoczął pracę jako nauczyciel języka angielskiego w II Gimnazjum im. Bolesława Chrobrego, a następnie I Liceum Ogólnokształcącym. Z dniem 1 stycznia 1957 roku został zwolniony z powszechnego obowiązku służby wojskowej. Zmarł i spoczywa na Cmentarzu Komunalnym w Nowym Sączu, w kwaterze 19.

Obsada personalna pułku 1 września 1939
• Dowództwo
o dowódca – płk dypl. Alfred Krajewski (do 10 IX 1939)
o I adiutant - kpt. Józef Nikorowicz
o II adiutant - por. rez. Jan Rzońca
o oficer łączności - por. Marian Serafin
o kwatermistrz - kpt. Izydor Templer
o naczelny lekarz - por. lek. Tadeusz Michalski
o kapelan - ks. kapelan Jan Wilk
• I batalion
o dowódca - mjr Andrzej Wójcik
o dowódca 1 kompanii – por. Kazimierz Sochacki (zm. 16 IX 1939 w ) Gródku Jagiellońskim
o dowódca 2 kompanii – kpt. Jan Janiczek
o dowódca 3 kompanii – por. rez. Stanisław Michalik
o dowódca 1 kompanii ckm – kpt. Edward Dietrich (do 7 IX 1939)
 dowódca plutonu - ppor. Stanisław Węgrecki
 dowódca plutonu - ppor. rez. Ignacy Grzegorzak
 dowódca plutonu - ppor. rez. Antoni Chrząszcz
•II batalion
o dowódca - mjr Bolesław Miłek (do 7 IX 1939)
o dowódca - kpt. Edward Dietrich (od 8 IX 1939)
o dowódca 4 kompanii – dowódca por. Mikołaj Mach
o dowódca 5 kompanii –
 dowódca plutonu – ppor. Marian Wyrwicz
o dowódca 6 kompanii – kpt. Włodzimierz Winiarski
o dowódca 2 kompanii ckm – por. Jan Stanisław Kukla
• III batalion
o dowódca - mjr Marian Michał Serafiniuk (od 10 IX 1939 dowódca pułku)
o dowódca 7 kompanii – kpt. Mieczysław Białkowski
o dowódca 8 kompanii – por. Jan Humenny
o dowódca 9 kompanii – kpt. Lucjan Świerczewski (od 10 IX 1939 dowódca III batalionu)
 dowódca plutonu – por. Kazimierz Biel
 dowódca plutonu – ppor. Leon Jasiński (poległ 7 IX 1939 w Korczynie)
o dowódca 3 kompanii ckm - kpt. Józef Kanikuła
•Pododdziały specjalne:
o dowódca kompanii zwiadu – por. Jan Paluch
 dowódca plutonu zwiadu konnego - ppor. rez. Krzysztof Henisz
 dowódca plutonu kolarzy - ppor. rez. Adam Jordan
o dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Tadeusz Czesław Rekrucki
 dowódca 1 plutonu - chor. Marian Wawro
o dowódca plutonu łączności – NN
o dowódca plutonu pionierów – por. Marian Berling
 zastępca dowódcy plutonu pionierów - st. sierż. Koncki
o dowódca plutonu artylerii piechoty – por. Jan Szymon Szczerbowski
zastępca dowódcy plutonu artylerii piechoty - ppor. rez. Pogorzelski
o dowódca plutonu przeciwgazowego – NN
• dowódca kompanii gospodarczej i kapelmistrz – kpt. Jan Walter