Proporce Brygadowe

/ 24 odpowiedzi / 15 zdjęć
Dzisiaj chciałbym wspomnieć o proporcach brygadowych używanychw kawalerii. Proporce te podobnie jak proporce dowódców pułku czy szwadronu wskazywały miejsce postoju dowódcy brygady w czasie manewrów, ćwiczeń czy koncentracji zarówno na postoju jak i w marszu. Pełniły także funkcję reprezentacyjną towarzysząc dowódcy podczas rewii czy defilad. Jak ustalił w swoich poszukiwaniach Janusz Wielhorski pierwsze proporce dowódców brygad jazdy pojawiły się w latach 1924-1925 (chociaż nie wyklucza nawet roku 1922 ? vide: proporzec 1 Dywizji Kawalerii dowodzonej przez gen. bryg. Juliusza Rómmla). Wygląd i kształt proporców brygadowych nie był regulowany żadnym przepisem a jedynie inwencją dowódcy. Jednymi z najciekawiej zaprojektowanych, zdaniem Janusza Wielhorskiego były proporce Kresowej i Wołyńskiej Brygady Kawalerii. Proporce te nie powielały wyglądu proporców dowódców pułków (proporzec pułkowy z czterema kwadratami w barwach kolejnych szwadronów (od strony lancy kwadraty czerwony (1 szwadron) i biały (2 szwadron) a następnie na górze kwadrat żółty (3 szwadron) i niżej niebieski (4 szwadron), lecz wykonane były z proporców wszystkich oddziałów wchodzących w skład brygady. Zgodnie z ustaleniami Wielhorskiego, autorstwo proporca 2 Samodzielnej Brygady Kawalerii należy przypisać płk. dpl. Władysławowi Andersowi. Najprawdopodobniej proporzec ten powstał na krótko przed wydzieleniem z brygady 19 i 21 Pułku Ułanów i i stanowił wzorzec do...

JOTA21


do opracowania proporca Brygady Kawalerii?Równe?. Na wspólną genealogię wskazywać może nie tylko taki sam wygląd proporców obydwu brygad, ale również fakt dowodzenia nimi przez płk. dpl. (gen. bryg.) Władysława Andersa. Jak pisze Janusz Wielhorski innowacją wprowadzoną na proporcach Wołyńskiej i Kresowej Brygady Kawalerii było umieszczenie od strony lancy nie barwnych kwadratów w kolorach pułkowych, lecz całkowitych proporczyków misternie upiętych na siatce sznurkowej. Proporce tych brygad nie wykazywały zupełnie barw dowódcy zaś proporzec był w barwach ogólno kawaleryjskich. Pierwszy proporzec tego typu został wprowadzony przez płk dpl. Władysława Andersa w roku 1930 na krótko przed jego odejściem z dowództwa Wołyńskiej na Kresową Brygadę Kawalerii (dowódcę ? przyp. autora). Warto jednak w tym miejscu powiedzieć, że płk dpl. Władysław Anders odszedł w 1929 roku a nie jak podał Janusz Wielhorski w roku 1930. Nieprecyzyjna jest także informacja jakoby odszedł z Wołyńskiej Brygady Kawalerii, ponieważ nazwa ta zaczęła obowiązywać dopiero w 1937 roku. Warto wspomnieć także o tym, że bezpośrednim kontynuatorem ciągłości historii 2 Samodzielnej Brygady Kawalerii była późniejsza Brygada Kawalerii ?Brody?, a następnie Kresowa Brygada Kawalerii. W 1929 roku z 2 Samodzielnej Brygady Kawalerii zostały wydzielone 19 i 21 Pułk Ułanów, które utworzyły Brygadę Kawalerii "Równe&qtuo; a do składu 2 Samodzielnej Brygady Kawalerii, zwanej w latach 1930-1937 również Brygadą Kawalerii "Brody", w której pozostał 12 Pułk Ułanów (Białokrynica) dołączyły 22 Pułk Ułanów Podkarpackich (Brody), 6 Pułk Strzelców Konnych (Żółkiew), 2 DAK (Dubno) oraz 4 szwadron pionierów (Lwów). Początkowo (około 2 lat) dowództwo 2 Samodzielnej Brygady Kawalerii stacjonowało w Białokrynicy a następnie zostało przeniesione do Brodów. W 1937 roku w miejsce 2 DAK do brygady wszedł 13 DAK a rok później doszedł 20 Pułk Ułanów z Rzeszowa).
Na podstawie informacji uzyskanych od oficera 12 Pułku Ułanów mjr Michała Minkowskiego i rtm. Tadeusza Dziamy z 21 Pułku Ułanów, Janusz Wielhorski napisał, że ?Wołyńska Brygada Kawalerii miała proporzec o identycznej zasadzie i układzie barw (co Brygada Kresowa przyp. autora). Ponieważ była to brygada trzy pułkowa, więc proporczyki były wszystkie jednej wielkości. Umiejscowienie od strony lancy od góry do dołu: 19 P. Uł., 2 PSK, 8 Szwadron Pionierów.drugim rzędzie od góry do dołu 21 P. Uł., 2 DAK, Szwadron Łączności. Podany wygląd proporca przedstawia jednak stan od chwili, gdy w składzie brygady były już 2 PSK z Hrubieszowa i 2 DAK z Dubna, czyli od 1937. Nie mógł jednak tak wyglądać w chwili powstania brygady, a wiadomo z całą pewnością, że, proporzec Brygady Brygady Kawalerii ?Równe? był już w roku 1930. Świadczy o tym zapis umieszczony w Rozkazach Dziennych Pułku z dnia 14 sierpnia 1930 mówiący, iż, ?warsztaty pułkowe wyprodukowały proporzec brygadowy, na co zużyto 2.8 m jedwabiu różnokolorowego?. Zapewne początkowo układ proporca był inny niż podany przez Janusza Wielhorskiego (brak w składzie brygady 2 PSK i 2 DAK). Ponieważ w skład Brygady Kawalerii ?Równe? wchodziły 19 i 21 Pułk Ułanów oraz 8 szwadron pionierów i pluton łączności tylko proporce tych oddziałów mogły być na proporcu brygadowym. Nie wiadomo jednak jak były ułożone proporce poszczególnych oddziałów (czy były ułożone jeden pod drugim w kolejności 19, 21 Pułk Ułanów, 8 szwadron pionierów i pluton łączności z p (2014/03/18 19:18)

JOTA21


Przepraszam za tak dziwnie sformatowany tekst ale nie wiem co się dzieje. Zwróciłem się już do Administratora o usunięcie wątku do chwili usunięcie usterek (w podglądzie przed publikacją wszystko było bez zarzutu). (2014/03/18 19:39)

formoza58


Oki Wojtek,podaj może objaśnienie,odnośnie dwóch zaprezentowanych przez Ciebie proporców.Rozumiem,że ten powyższy powstał (kolorystycznie) według barw 22 Pułku Ułanów Podkarpackich.Drugi natomiast wskazuje na wcześniejszy wzór Wołyńskiej,z proporcami 19 i 21 P.Uł.,2 DAK-u i szwadronu łączności (?),bowiem ostateczny proporzec wyglądał jak na tym portrecie Mesjasza... (2014/03/18 20:12)

formoza58


tj.w przeciwieństwie od wcześniejszego (zamiast barw ogólno-kawaleryjskich) herb Wołynia na amarantowym kwadracie (oznaczający prestiżowo "pierwszy po Bogu") na biało-czerwonym proporcu. (2014/03/18 20:16)

formoza58


Tutaj proporzec Brygady kawalerii "Baranowicze",póżniejszej Nowogródzkiej Brygady Kawalerii.W tym przypadku na biało-czerwonym proporcu umieszczono cztery kwadraty,symbolizujące pułki brygady:szkarłatny- 25 Pułk Ułanów Wielkopolskichróżowy- 26 Pułk Ułanów Wielkopolskichżółty- 27 Pulk Ułanów im.króla Stefana Batoregoamarantowy- 3 Pułk Strzelców Konnych (2014/03/19 00:38)

formoza58


Kolejny,to proporzec Wileńskiej Brygady Kawalerii.Kwadraty wypełnione są barwami pułków brygady,z proporczykiem "Trzynastki" jako pułku wiodącego w brygadzie:Pułku 4 Ułanów Zaniemeńskich13 Pułku Ułanów Wileńskich23 Pułku Ułanów Grodzieńskich3 Dywizjonu Artylerii Konnej (2014/03/19 09:48)

JOTA21


 

Dzisiaj chciałbym wspomnieć o proporcach brygadowych używanych w kawalerii. Proporce te podobnie jak proporce dowódców pułku czy szwadronu wskazywały miejsce postoju dowódcy brygady w czasie marszu, ćwiczeń czy koncentracji zarówno na postoju jak i marszu. Pełniły także rolę reprezentacyjną towarzysząc dowódcy podczas rewii czy defilad. Jak ustalił w swoich poszukiwaniach Janusz Wielhorski pierwsze proporce dowódców brygad jazdy pojawiły się w latach 1924 – 25 chociaż nie wyklucza nawet roku 1922 (mowa o proporcu 1 Dywizji Kawalerii dowodzonej przez gen. Juliusza Rómmla).

Wygląd i kształt proporców brygadowych nie był regulowany żadnym przepisem a jedynie inwencją dowódcy. Jednymi z najciekawiej zaprojektowanych, zdaniem Janusza Wielhorskiego były proporce Kresowej i Wołyńskiej Brygady Kawalerii. Proporce te, bowiem nie powielały wyglądu proporców dowódców pułku, lecz wykonane były z proporców wszystkich oddziałów wchodzących w skład brygady. Zgodnie z ustaleniami rtm. Wielhorskiego, autorstwo proporca 2 Samodzielnej Brygady Kawalerii należy przypisać gen. Władysławowi Andersowi. Sam proporzec, zdaniem Rotmistrza powstał najprawdopodobniej na krótka przed wydzieleniem z brygady 19 i 21 Pułku Ulanów. Proporzec ten był wzorem do stworzenia proporca brygady „Równe”.  Na wspólną genealogię w/w proporców wydaje się wskazywać nie tylko ich podobieństwo, ale również fakt dowodzenia przez płk. Andersa.

W przypadku obydwu brygad na proporcu brygadowym pojawiają się proporczyki poszczególnych pułków wchodzących w ich skład, brak barw dowódcy brygady a zamiast tego proporczyk ogólno kawaleryjski. Całość utkana była na misternie plecionej siatce. Pierwszy proporzec, zdaniem Janusza Wielhorskiego powstał w roku 1930 na krótko przed odejściem płk. Andersa z dowództwa Wołyńskiej BK na dowódcę Kresowej BK.

Warto jednak wspomnieć, że odejście 19 i 21 Pułku Ułanów z 2 samodzielnej Brygady Kawalerii nastąpiło w roku 1929 zaś sam płk SG Władysław Anders w dalszym ciągu pozostawał dowódcą 2 Samodzielnej Brygady Kawalerii. Na bazie tych dwóch pułków powstała Brygada kawalerii „Równe” zaś do 2 Samodzielnej Brygady Kawalerii (zwanej czasami Brygadą Kawalerii „Brody”, w której pozostał 12 P. Uł. dołączyły 22 Pułk Ułanów Podkarpackich, 6 PSK, 2 DAK oraz 4 szwadron pionierów. Przez pierwsze dwa lata dowództwo brygady stacjonowało w Białokrynicy a następnie zostało przeniesione do Brodów. W 1937 roku w miejsce 2 wszedł 13 DAK a rok później doszedł 20 Pułk Ułanów.

Na podstawie informacji uzyskanych od mjr. Michała Minkowskiego (12 P. Uł) i por. Tadeusza Dziamy (21 P. Uł.) rtm. Wielhorski napisał, że na proporcu Wołyńskiej BK były umieszczone w kolejności (od strony lancy) proporczyki 19 P. Ul, 2 PSK i 8 szwadronu pionierów zas w drugim rzędzie proporczyki 21 P. Uł. 2 DAK i szwadronu łączności.

Podany powyżej wygląd proporca jest jednak zgodny ze składem brygady, ale dopiero od 1937 roku a więc o chwili zmiany nazwy brygady z BK „Równe” na Wołyńska Brygada Kawalerii, gdy w jej skład weszły 2 PSK i 2 DAK. Proporzec dowódcy brygady „Równe” nie mógł jednak tak wyglądać, ponieważ w skład Brygady Kawalerii „Równe” wchodziły jedynie 19 i 21 Pułk Ułanów oraz 8 szwadron pionierów i pluton łączności. Nie wiadomo jednak jak były ułożone proporce poszczególnych oddziałów na proporcu brygadowym.

Niestety nie wiadomo również jak wyglądał proporzec dowódcy brygadowego szwadronu łączność, ponieważ nigdzie nie został opisany i ogłoszony. Brygadowe szwadrony łączności otrzymały, bowiem swe barwy dopiero w 1936 roku.

Wiadomo, ze w warsztatach 21 Pułku Ułanów uszyty został proporzec plutonu łączności Brygady Kawalerii „Równe”, co ogłoszono w rozkazie dziennym z dnia 10 marca 1937 r. Wygląd proporca brygadowego szwadronu łączności przedstawia wprawdzie „Instrukcja o znakowaniu” z 1939 roku, jednak nie została ona wprowadzona w życie z powodu wybuchu wojny i nie można zakładać, że wygląd proporca dowódcy szwadronu łączności przed rokiem 1939 był taki sam jak ten przedstawiony w „Instrukcji o znakowaniu”.

Ciekawe światło na zagadnienie proporca Wołyńskiej Brygady Kawalerii rzuca fakt, że od roku 1937 w Dziennikach Rozkazów Pułkowych pojawiają się informacje o przyznaniu przez dowódcę brygady Proporczyków Wołyńskiej Brygady Kawalerii wyróżniającym się w czasie ćwiczeń oficerów i szeregowych. Wygląd tego proporczyka jest zdecydowanie różny od opisanego przez Janusza Wielhorskiego. Jest to proporczyk w barwach biało czerwonych z  dodatkowym czerwonym kwadratem od strony lancy. Na kwadracie umieszczony jest herb Wołynia. Na części białej proporca wyhaftowane litery „W.B.K.” Czy zatem proporzec dowódcy brygady nie został zmieniony i był taki jak proporczyk nagrodowy? Byłoby to logiczne.

Nie można jednak z całą pewnością wykluczyć, że były dwa różne proporce dowódcy brygady taki jak opisał Janus Wielhorski oraz mały, metalowy proporczyk nagrodowy Wołyńskiej Brygady Kawalerii.  

 

Przedstawiony wcześniej proporzec dowódcy 2 Samodzielnej BKaw. – kwadrat czerwony, proporzec biało – amarantowy (kolor kwadratu symbolizuje barwę 15 P. Uł, z którego wywodził się płk. Władysław Anders zaś barwa biała to barwy 22 P. Uł, amarantowa – 12 P. Uł. i biały dół to barwa 6 PSK. Napis w kolorze czarnym. Barwy te nawiązują do składu brygady po odejściu z niej 19 i 21 Pułku Ułanów.

Oczywiście wcześniejszy proporzec 2 Brygady Kawalerii  był inny.

 

Nawiązując do proporca Nowogródzkiej BK należy wspomnieć, ze barwy samego proporca (biało – szkarłatne) nawiązują do macierzystego pułku dowódcy gen. Władysława Andersa tj. 15 P. Uł. Poznańskich.

 

 Proporzec dowódcy 17 Brygady Jazdy – trójkątny amarantowy z białym polem i złotym napisem .

 

Proporzec dowódcy 5 Brygady Jazdy – biały, pasy ciemno żółte (barwa macierzystego pułku, 8 P. Uł., dowódcy brygady płk. Brzezowskiego). Liczba pasów wskazuje na liczbę pułków w brygadzie.

(2014/03/19 22:36)

JOTA21


A w załączeniu proporczyk nagrodowy WBK (2014/03/19 23:38)

formoza58


Przyglądam się na płomień sygnałówki trębacza z pocztu dowódcy Podolskiej Brygady Kawalerii i tak myślę,że sam w sobie był formą proporca ;-)Na jednej amarantowej stronie widniał orzeł,na drugiej (również amarantowej) widniały barwy pułków brygady,z umieszczonym Krzyżem Virtuti Militari na barwach 14 P.Uł.Jazłowieckich... (2014/03/21 12:13)

JOTA21


Inicjatorem opracowania proporca Podolskiej Brygady Kawalerii  był gen. Juliusz Kleeberg.  Jak jest pokazane w załączonym powyżej schemacie składał się on z dwóch części;

pierwszej obrazujących barwy oddziałów wchodzących w skład brygady

drugiej, zasadniczej części proporca w barwach ogólno- kawaleryjskich.

Barwy oddziałów umieszczone były wg. starszeństwa przyjętego w heraldyce tj. I i III kanton (kwadrat) przy drzewcu a kantony II i IV od zewnątrz.

Tak więc mamy barwy 14 P. Uł odznaczonego Krzyżem VM (I), 6 Pułk Ułanów (II), i w dolnej części 9 P. Ułanów (III) i barwy Artylerii  Konnej przedzielone barwami oddziałów pionierów. Barwy artylerii konnej były symbolicznie rozdzielone co wynikało z faktu, iż przez wiele lat w składzie brygady były dwa dywizjony artylerii (6-ty i 13-ty).

Ponieważ w czasie w którym powstał proporzec brygady nie było określonych barw  szwadronu łączności.

 

Autorem i twórcą proporca Podlaskiej (Białostockiej) Brygady Kawalerii był gen. bryg. Ludwik Kmicic – Skrzyński. Proporzec powstał w roku 1930 i był kształtu trójkątnego. Barwa podstawowa proporca była barwa amarantowa (barwy 1 i 10 P. Uł.). Od strony lancy wpisany był drugi mniejszy trójkąt barwy żółtej (barwy 9 PSK), całość proporca obszyta była wzdłuż czarnym galonem (barwa artylerii konnej) – obrazek górny.

Po reorganizacji brygad kawalerii w 1937 roku w składzie Podlaskiej Brygady Kawalerii znalazły się 5 P. Uł. (barwa wiśniowa), 10 P. Uł. (barwa amarantowa), 9 PSK (barwa słonecznikowa), 14 DAK , szwadron pionierów oraz szwadron łączności. Znalazło to swoje odbicie w wyglądzie proporca brygady. (rysunek dolny).

Mały trójkąt oddaje barwy 5 P. Uł. , dolna część dużego trójkąta to barwy 10 P. Uł. a górna to barwy 9 PSK . Górny, wąski ponsowy pasek to barwy pionierów zaś dolny czarny pasek to barwy artylerii konnej.

(2014/03/21 20:58)

formoza58


Proporzec Mazowieckiej Brygady Kawalerii na uroczystości pożegnania 1 Pułku Strzelców Konnych (przeznaczonego do zmotoryzowania) w dniu 12 sierpnia 1939 roku.Niestety,zdjęcie nie za bardzo wyrażne,aby zidetyfikować szczegóły proporca.W jego środku jakby odznaka 1 Pułku Szwoleżerów jako wiodącego w brygadzie. (2015/01/22 16:32)

formoza58


Lata dwudzieste.Gen. Juliusz Rómmel na czele pocztów proporcowych brygad 1 Dywizji Kawalerii.I tak kolejno:
-Proporzec IV BK ( 3 Pułk Szwoleżerów, 2 Pułk Ułanów)-Proprzec VIII (potem XVIII) BK (10 Pułk Ułanów, 3 Pułk Strzelców Konnych)-Proporzec XI BK ( 1 Pulk Ułanów, 9 Pułk Strzelców Konnych).Wszystkie proporce były trójkątnego kształtu. (2015/11/03 01:06)

formoza58


Proporce, jeden chyba dywizyjny ( 1 DK ?) i jednem proporzec jednej z jej brygad. Na czele stary dowódca 1 Dywizji Jazdy w kampanii 1920 roku, gen. J. Rómmel... (2016/06/19 20:48)

formoza58


Proporzec 3 Dywizji Kawalerii na ćwiczeniach w Biedrusku. (2016/07/15 13:19)