Buńczuki w Kawalerii

/ 273 odpowiedzi / 212 zdjęć

Dzisiaj chciałbym poruszyć temat zapewne znany a jednak opisany bardzo szczątkowo. Pojawił się rozdział w książce Cezarego Leżeńskiego i Lesława Kukawskiego „O kawalerii polskiej XX wieku” oraz na łamach Przeglądu Kawalerii i Broni Pancernej. Mam także opis buńczuka Krakusów – jednak niestety nie zapisałem gdzie był prezentowany. Być może w przepisach regulujących umundurowanie i wyposażenie tej formacji. Być może ktoś mógłby uzupełnić ten wątek.

 

Historia buńczuka ściśle łączy się z wojskami mongolskimi i sięga XII wieku. Wojska te używały go jako znaku rozpoznawczego poszczególnych oddziałów. W późniejszym okresie buńczuki pojawiły się w wojskach tureckich jako oznaka władzy wojskowej. I właśnie od wojsk tureckich zostały zapożyczone przez wojsko polskie gdzie były powszechnie używane jeszcze do XVIII wieku. Buńczuk znalazł się również w Pułku Krakusów jeszcze w 1813 roku – nie pełnił tutaj jednak swojej pierwotnej funkcji (oznaka władzy) a używany był do przekazywania rozkazów przez buńczucznego zamiast trąbką. W nawiązani u do dawnej tradycji oddziały kawalerii w okresie międzywojennym wprowadziły buńczuki. Nie pełniły one jednak już swojej pierwotnej funkcji (oznaka władzy wojskowej) a były nagrodami przechodnimi dla najlepszych oddziałów. Ponieważ przez wiele lat nie został wydany rozkaz regulujący wygląd buńczuka były one bardzo zróżnicowane – od najprostszych jednobarwnych do bogato zdobionych i kolorowych. Często buńczuk ozdobiony był skrzydłem zrobionym z piór lub blachy. Inne ozdabiane dzwoneczkami, sznurami lub frędzlami. Jednak elementem każdego był koński ogon upięty misternie w siatce. Często włosie barwione było na kolory pułkowe. Drzewce wykonane było z metalu lub drewna jednobarwne lub malowane w pasy. Często na drzewcu umieszczana była tabliczka informująca który szwadron zdobył w danym roku tę nagrodę. Zazwyczaj na tabliczce pojawiały się także nazwiska dowódcy i szefa zwycięskiego szwadronu. Pułk który zdobył buńczuk jako nagrodę przechodnią zawsze prezentował go z dumą przy wystąpieniach oficjalnych. Ponieważ nie było przepisów regulujących przewożenie buńczuka w różnych pułkach stosowano różne rozwiązania. Czasami tworzony był poczet buńczuka złożony z 3 lub 6 ułanów. Poczet ten występował bezpośrednio za pocztem sztandarowym. W innych pułkach buńczuk wożony był przez jednego z członków asysty pocztu sztandarowego. Czasami buńczuk wożony był przez prawoskrzydłowego w pierwszej trójce zwycięskiego szwadronu. Przyjęło się, że po trzykrotnym zdobyciu buńczuka przez ten sam szwadron przechodził on na jego własność.

Dopiero w roku 1937 rozkazem MSWojsk. zatwierdzony został wygląd buńczuka jako „nagrody przechodniej w zawodach wyszkoleniowych artylerii”. W uzupełnieniu rozkazu dołączone zostały  załączniki Nr. 1 i 2 przedstawiające wygląd buńczuka.

Wbrew temu co twierdzi Przeklasa w swoim opracowaniu zawody o miano najlepszego szwadronu liniowego szwadronu ckm i plutonu łączności w brygadzie były regulowane przez władze wojskowe. Nie było natomiast uregulowane wprowadzenie samych buńczuków jako nagrody przechodniej. Decyzje taką podejmował dowódca Wielkiej Jednostki Kawalerii. Brygady w których nie używano buńczuków jako nagrody przechodniej używały jako nagrody trąbki z płomieniem lub tzw. srebrnej lancy. Wręczanie buńczuka miało uroczystą oprawę i odbywało się zazwyczaj przez dowódcę brygady po zakończeniu manewrów letnich. Często dowódca brygady wręczał buńczuk dowódcy pułku a ten pocztowi.

W okresie międzywojennym na własność buńczuk zdobyły:

1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego

3 Pułk Szwoleżerów Mazowieckich

12 Pułk Ułanów Podolskich

16 Pułk Ułanów

Srebrną lancę zdobył 17 Pułk Ułanów Wielkopolskich

Jednymi z najbardziej znanych były buńczuki 2 Dywizji Kawalerii, szwadronu tatarskiego 13 Pułku Ułanów, 12 Pułku Ułanów, 18 Pułku Ułanów Pomorskich i 1 Pułku Strzelców Konnych.

Ostatnim buńczukiem kawalerii polskiej był buńczuk ufundowany przez Związek Samopomocy Chłopskiej w Krakowie dla szwadronu kawalerii Oficerskiej Szkoły Piechoty i Kawalerii jako znak tego oddziału.

W niektórych pułkach były przechodnie buńczuki pułkowe. Także szwadrony KOP rywalizowały o buńczuk w danej grupie (były trzy grupy szwadronów – północna, środkowa i południowa). Podobnie Szkoła Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu miała swój buńczuk przechodni dla najlepszego szwadronu. W 1934/35 buńczuk zdobył II pluton (dowodzony przez rtm. Edwarda Białkowskiego z 21 Pułku Ułanów) 1 szwadronu szkolnego(dow. rtm. Leopold Berg). Buńczuk ten został utrzymany przez następny rocznik 1935/36.

 

21 Pułk Ułanów zdobył buńczuk dwukrotnie w 1932 (Rozk. dow. BKaw. „Równe” Nr. 12/32 pkt. 4) i 1938 (wręczony w dniu 3 listopada wraz z dyplomem Dz. Rozk. Woł. Br. Kaw. 38/38). W 1932 roku pułk zdobył 172 pkt. w zawodach wojskowo – wyszkoleniowych (19 P. Uł. zdobył 92 pkt.) Szczegółowy opis zawodów zawarty jest w przygotowanej monografii 21 Pułku Ułanów.

Stary Kojot


Ostatnim buńczukiem kawalerii polskiej był buńczuk ufundowany przez Związek Samopomocy Chłopskiej w Krakowie dla szwadronu kawalerii Oficerskiej Szkoły Piechoty i Kawalerii jako znak tego oddziału. (2012/07/22 14:02)

JOTA21


Niepodpisane zdjęcie pod artykułem to 4 szwadron dowodzony przez por. Karola Kantora. Zdjęcie wykonane prawdopodobnie w roku 1938. Na czele stoi dowódca szwadronu. (2012/07/22 14:05)

zylkos


Z tego co na razie mam:17 pułk ułanów. (2012/07/22 15:59)

zylkos


A jeszcze kilka fotek z pereszczaka ,które ostatnio wpadły,ale sygnowane.... (2012/07/22 16:06)

zylkos


Druga..... (2012/07/22 16:07)

zylkos


I zdjęcie już prezentowane z książki chyba?Leżeńskiego,zostały tylko ślady podków. (2012/07/22 16:13)

zylkos


Książka ta sama zdjęcia 2 Dywizji Kawalerii-wszystko na szybko.... (2012/07/22 16:14)

JOTA21


Zdjęcie które tutaj powinno być 2 szwadron po zdobyciu buńczuka w roku 1932 (2012/07/22 16:19)

Stary Kojot


I zdjęcie już prezentowane z książki chyba?Leżeńskiego,zostały tylko ślady podków.



Moja fotka pochodzi z Żołnierza Polskiego, rocznik 1946. (2012/07/22 16:51)

formoza58


Z mojego wpisu.Buńczuk przechodni Wileńskiej BK,podarowany na stałe pułkowi (przy 1 szwadronie) przez marszałka Józefa Piłsudskiego po defiladzie w kolejna rocznicę Oswobodzenia Wilna. (2012/07/22 19:58)

formoza58


Ułani szwadronu tatarskiego 13 Pułku Ułanów Wileńskich.Od prawej: wyżej wrzucony buńczuk brygadowy,prporzec dowódcy,buńczuk otrzymany w darze od społeczeństwa muzułmańskiego z chwilą utworzenia szwadronu tatarskiego (tj.1-ego szwadronu pułku). (2012/07/22 20:03)

formoza58


Szwadron tatarski podczas defilady.I odwrotna kolejność ustawienia w szyku.Od lewej:buńczuk-dar społeczeństwa muzułmańskiego,proporzec d-cy szwadronu i buńczuk Wileńskiej BK. (2012/07/22 20:07)

formoza58


Przedostatni dowódca szwadronu tatarskiego rtm.Bogdanowicz prezentuje buńczuk-dar od społeczności muzułmańskiej. (2012/07/22 20:10)

formoza58


Na zmieszczonych przez Artura 47195 i 47196 widoczny buńczuk 2 Dywizji Kawalerii. (2012/07/22 20:12)

formoza58


Po zlikwidowaniu dywizji buńczuk przejął na stałe 1 Pułk Szwoleżerów i tak pozostało do wybuchu wojny... (2012/07/22 20:21)

zylkos


jeszcze co do zdjecia Krzyśka to taki opis tej fotki:#47221:grupa żołnierzy szwadronu Ułanów Tatarskich wraz z delegacją społeczności tatarskiej,Nowa Wilejka 1936r.Zdjęcie znajdowało się w zbiorach muzeum WP w Białymstoku.Ale czy teraz dostepne nie wiem???I jeszcze o buńczuku taki kawałek... (2012/07/23 01:04)

formoza58


:-) Zdjęcie znajdowało się również w kilku miejscach min. w IPMS w Londynie i zamieszczane było w "Przeglądzie Kawalerii...".Jeśli w Białymstoku jest taki opis,to jest niepełny dwuznacznie wskazujący na zamieszczony na nim buńczuk (przechodni Wilenskiej BK) jako dar znajdującej się na fotografii społeczności muzułmńskiej.Można się domyślać,że dopiero planowano ufundować szwadronowi "piekielne dzwoneczki" ;-) (2012/07/23 11:26)

formoza58


Kolejny buńczuk w korespondencji,wg. znajomego w rękach ułanów ks.Józefa.Pewności niestety nie mam... (2012/07/23 11:30)

formoza58


Tutaj brygadowy buńczuk przechodni w rękach 10 Pułku Ułanów Litewskich.Rok 1927. (2012/07/23 11:42)

formoza58


Pierwotnie zatrzymałem z zakupionego materiału na korzyść buńczuka zdobytego przez 3 szwadron 14P.Uł,ale...Panie Wojtku,czy to nie jest buńczuk zdobyty przez Ułanów Nadwiślańskich w 1932 ? (2012/07/23 11:49)

Kowalinho


Jeszcze jedno zdjęcie buńczuka 1pszwol, z allegro. (2012/07/23 18:36)

formoza58


A tutaj ten sam buńczuk z tablicy mundurowej prof.Andrzeja Jeziorkowskiego. (2012/07/23 18:49)

formoza58


I z tego samego żródła...Buńczuk szwadronu tatarskiego 13 Pułku Ułanów Wileńskich.Dobrze,ze w kolorze,wyrażnie widać ogony biało-czerwone w barwach państwowych i zielone mahometańskie. (2012/07/23 18:54)

formoza58


Tak zacząłem grzebać w materiałach i nagle uświadomiłem sobie,że tych buńczuków nie było za wiele na skrzydłach szwadronów w odróżnieniu od proporców dowódców szwadronów ;-)Spróbujemy...Buńczuk przechodni BK "Białystok" w rękach 5 Pułku Ułanów Zasławskich.Pierwsza połowa lat trzydziestych... (2012/07/23 20:50)